We spreken soms over een lijn of grens die niet overschreden mag worden. De betreffende lijn bestaat alleen 'bij wijze van spreken'. Overschrijden van deze denkbeeldige lijn leidt tot onrust en ongenoegen.

EDGAR DEGAS (1834 - 1917)

Dit is een schilderij van klassiek schilder Edgar Degas. Degas was liefhebber van paarden en paardenrennen. Hij maakt gebruik van lege vlakken waardoor hij juistj houding, beweging en spanning tot uitdrukking kon laten komen. Vlakverdeling (of compositie) heeft meestal tot doel de toeschouwer op een bepaalde manier te laten kijken, de nadruk ergens op te leggen en daarmee de expressie te versterken. Hij doet dat heel subtiel door gebruik te maken van denkbeeldige rechte lijnen. Rechte lijnen wekken de indruk van orde. Doorbreken van die lijnen geeft spanning. Hoe doet hij dat?

DENKBEELDIGE LIJNEN

In deze twee schilderijen creëert Degas een spanning die kenmerkend is voor de start van een sportevenement d.m.v. denkbeeldige lijnen:

Op deze pastel loopt de denkbeeldige lijn van linksonder naar het midden van de rechterkant. Hierdoor wordt een gedeelte van de pastel 'leeg' en staan alle figuren bij elkaar. Merk op dat alle paarden een andere kant opdraaien. Ze zijn in beweging. Het tweede paard staat op het punt de denkbeeldige lijn te overschrijden en a.h.w. de 'lege ruimte' te betreden. De twee ruiters erachter lijken grote moeite te hebben hun paarden in bedwang te houden. Het is niet duidelijk of zij voor- of achteruit gaan. Dit alles zorgt voor onrust en beweging en brengt daardoor spanning in het werk.

 
Het tweede werk oogt lomer. De warmte aan het eind van een zomerdag is bijna voelbaar. Degas gebruikt ook hier weer een aantal denkbeeldige lijnen. Daarmee verdeelt hij het vlak over een aantal groepen. Van links naar rechts zien we een ruiter en paard die rustig het publiek inkijkt. Dan volgt opnieuw een soort 'lege ruimte'. Rechts is dan weer een groep te zien, ongeveer als in bovenstaande pastel. Het paard in de achtergrond lijkt nauwelijks te houden en betreedt de 'lege ruimte'. Het vormt zo een sterke dissonant temidden van de andere combinaties die allemaal een in zichzelf gekeerde indruk maken. Om dit contrast extra te benadrukken lopen alle denkbeeldige lijnen naar de achterste ruiter en zijn paard.

BEINVLOEDING VAN ONZE MANIER VAN KIJKEN

Degas manipuleert ons kijken aldus door denkbeeldige lijnen en lege ruimtes. Hiermee creëert hij spanning en brengt hij samenhang in de afbeelding. Wat in eerste instantie oogt als een snapshot blijkt een doordacht en geraffineerd geheel.

Bron: www.psycholog.web-log.nl