Via email kreeg ik het volgende probleem geschetst:

’’Ik heb een week geleden een mooi paard gekocht. Gisterochtend stond ze op een hek lucht te zuigen en wilde ik haar hiervoor bestraffen. Ik heb haar een tik op haar schouder gegeven, waarna ze me heeft proberen te slaan. Ze draaide letterlijk haar kont naar me toe, ik heb het nog ternauwernood kunnen ontwijken.’’

Sommige paarden vertonen gedrag zoals luchtzuigen, weven, kribbebijten, boxlopen enz. Dit zijn gedragingen die alleen voorkomen bij paarden in gevangenschap en niet in het wild en dus onnatuurlijke gedragingen zijn.

Doordat het gedomesticeerde paard vrijwel altijd in gevangenschap leeft is er geen sprake meer van ’’Survival of the fittest’’ maar ’’Survival van degene die zich het best kan aanpassen’’. Dus het paard dat zich het best kan aanpassen aan het leven in gevangenschap zal overleven.

Een paard bezit van nature een bepaald gedragsrepertoire die past bij zijn natuurlijke leefomgeving. Denk hierbij gedrag als de hele dag door kunnen bewegen, de hele dag door kleine beetjes eten, omgaan met andere paarden, voldoende afwisseling enz.

Als bepaald gedrag dat voor het paard essentieel is niet meer kan worden uitgevoerd, kan dat stress veroorzaken. Stress ontstaat bv. door:

• het ontbreken van sociaal contact doordat het dier afzonderlijk wordt gehouden het ontbreken van de mogelijkheid tot vluchten omdat het dier in gevangenschap wordt gehouden;
• het ontbreken van voldoende beweging omdat het paard 23 uur op stal staat;
• het ontbreken aan de hele dag door kleine beetjes eten.

Wanneer zulke situaties zich langdurig voordoen en een paard chronisch bepaald gedrag niet kan doen terwijl hij er wel behoefte aan heeft, ontstaat een toestand van het zich niet goed voelen en chronische stress. Het paard kan dan een aantal vormen van gestoord gedrag gaan vertonen die zijn gezondheid en zijn welzijn ernstig schaden. Tot de symptomen van chronische stress behoren de volgende uitingen:

Stereotypieën, dat zijn herhalende, doelloze bewegingen die gepaard gaan met aanmaak van endorfine, en lichaamseigen hormoon waarvan het paard in een roes raakt en waaraan het op den duur verslaafd raakt. Voorbeelden van stereotypieën zijn

• luchtzuigen,
• kribbebijten,
• weven,
• boxlopen,
• likken,
• hout eten,
• onderlip flapperen
• Beschadigend gedrag, waarmee het paard zichzelf of soortgenoten kan verwonden. Sommige paarden gaan jonge dieren als objecten beschouwen en ze beschadigen door ze te bijten en te slaan.
• Verkeerd gericht gedrag, bv. staart eten, copuleren met dezelfde sexe
• Remming van het voortplantingsgedrag, de hengst krijgt geen erectie meer of er is extreme agressie
• Uitingen van angst en pijn
• (Orgaan)beschadigingen (maagzweer, slijtage gewrichten, afslijting gebit)
• Minder weerstaand, gevoeliger voor ziektes

Oorzaak

Gestoord gedrag en de geschetste afwijkingen zijn het gevolg zijn van het verkeerd houden van paarden, verkeerd stalmanagement, door te grote verschillen tussen het leven in gevangenschap en de natuurlijke behoeftes:

Oplossing

Een paard dat zich goed voelt en geen stress heeft is makkelijk in de omgang met de mens en in de omgang met andere paarden. Een paard dat fysiek gezond is en zich goed tussen zijn oren voelt is een bewijs dat het paard op de juiste manier in gevangenschap gehouden wordt.

Het houden cq huisvesten van paarden moet aansluiten bij het natuurlijk gedrag, bij de behoefte van het paard aan sociaal contact met andere paarden, de behoefte aan beweging, grazen, afwisseling, ruwvoer.

Wanneer het paard een begin vertoond van apart gedrag moet dat een signaal zijn dat er iets mis gaat. Door vroegtijdig in te spelen op dit gedrag en de huisvesting aan te passen kan erger voorkomen worden.

Het belangrijkste is ’’Voorkomen is beter dan genezen’’. Voorkomen van gestoorde gedrag kan als volgt:

In het algemeen geldt:

• zoveel mogelijk tegemoet komen aan de natuurlijke behoeftes van het paard (sociaal contact, beweging, grazen enz.)
• Goed spenen van veulens, dus niet abrupt na 4 maanden bij de moeder weghalen maar na 8,9 maanden geleidelijk van de moeder scheiden, bv door het veulen eerst in de wei ernaast te zetten zodat hij zijn moeder nog wel kan zien maar niet meer kan drinken. Later kan het veulen dan definitief van zijn moeder gescheiden worden.
• Jonge dieren tussen 1 en 3 jaar mixen en samen laten inscharen zodat ze de regels van het spel leren, sociaal gedrag ontwikkelen, leren domineren, leren gedomineerd te worden, overgave signalen leren respecteren, verliezen aanvaarden, leren overleven, spieren en uithoudingsvermogen ontwikkelen.
• Het oudere paard in een grotere groep in de wei zetten zodat er altijd een ’’gelijkgestemde’’ voorhanden is om vriendschap mee te sluiten. Bij paarden komen veel 1-op-1 vriendschappen voor.
• Bij kleine groepen ’’even aantallen’’ in de wei zetten, want net als bij mensen valt er altijd iemand buiten de boot als ze met z’n drieën zijn.
• Indien er geen wei voorhanden is en het paard voornamelijk op stal staat het paard enkele uren met een ander paard in de paddock of buiten/binnenmanege zetten.
• De afmetingen van de stal moeten minimaal 2x de stokmaat zijn, dwz een paard van 1.50 moet in een stal van minimaal 3 bij 3 staan en een paard van 1.85 dus in een stal van bijna 4 bij 4 meter.
• Een loopstal of groepsstal is ook ideaal natuurlijk
• Contact met buurpaarden via tralies of half open stallen is ook bevorderlijk voor het welzijn. Zet wel ’’vriendjes’’ naast elkaar want niet alle paarden klikken met elkaar. Naast een ’’verkeerd inidvidu’’ staan veroorzaakt juist stress. Dus goed uitzoeken wie naast wie kan staan.
• Sommige paarden hebben behoefte aan een deel van de dag alleen rustig op stal te staan. Net als mensen verschillen in behoeftes zo verschillen paarden daarin ook. Dus luister goed naar uw paard, observeer hem, pik signalen op.
• Het voer indien mogelijk verdelen in kleine porties verdeeld over de hele dag.
• Geef het paard ’s ochtends eerst hooi en dan pas krachtvoer, dan verteerd het krachtvoer beter en valt het niet als een blok op de nuchtere maag.

De oplossing ligt ZEKER niet in symptoom bestrijding:

Een band om de nek van het paard doen, zodat hem de mogelijkheid tot luchtzuigen wordt ontnomen. Stroom op de deur zetten zodat hij niet meer kan kribbebijten

Dit veroorzaakt juist nog meer stress omdat er niks aan de oorzaak, de chronische stress van het paard, gedaan wordt. De endorfinen verzachtten zeg maar het leed, en doordat het paard het paard door de band toch zal proberen lucht te zuigen zal het paard inwendig problemen aan de slokdarm/luchtpijp krijgen door de band.

Ook het bestraffen van het gedrag is NIET correct. Het paard heeft in wezen groot gelijk dat hij het gedrag ten toon spreidt! het paard kan niet praten en alleen zijn lichaamstaal maakt dingen duidelijk, mits deze juist geïnterpreteerd wordt. Het is een signaal voor de eigenaar om de oorzaak te achterhalen en er wat aan te doen.

Zie ook STALONDEUGDEN.